در سهای از هجرت

در سهای از هجرت

دکتر عفیف عبدالفتاح طبّاره / مترجم : ابوبکر حسن زاده

هجرت پیامبر (ص) و مؤمنان از مکه به مدینه ، فراری نبود ناشی از ترس و نومیدی و کوچی نبود به خاطر کسب رفاه و خوشی که به وسیله ی آن از سختیهای دعوت به اسلام و آزار قریش راحت شوند . بلکه حد فاصل و نقطه ی پایانی بود میان حقی که مورد ظلم قرار گرفته بود و حقی نیرومند و پر حرارت و انقلابی که می خواست  قدرت خود را سامان دهی کند تا بر ظلم و طغیان بتازد و آنها را از پای درآورد .

رسول خدا (ص) و مؤمنانی که با او بودند به مبارزه با قدرت قریش برخاستند ، از مکه به مدینه هجرت کردند ، وطنی را که در آن چشم به دنیا گشود و بزرگ شده بودند ، ترک کردند و مال و ثروتی را که زندگی خود را برای به دست آوردن آن صرف کرده بودند ، از خود به جای گذاشتند ، هستی و دارایی خود را در راه ایمان و عقیده فدا کردند و جان را در طبق اخلاص قرار داده و برای دفاع و پیروزی آن وقف نمودند . پیامبر (ص) در مدینه نظام نوینی را برای جامعه ی اسلامی بنا نهاد ، جامعه ای همسان که امتیازات طبقاتی در آن وجود نداشت و عدالت اجتماعی در آن حکمفرما بوده و سپاه اسلام را در مدینه به وجود آورد که به وسیله ی آن بر قدرت قریش و شرک و بت پرستی در جزیرة العرب فایق آمد و آنها را نابود ساخت .

به همین خاطر هجرت در تاریخ اسلامی به عنوان یک حادثه ی بسیار عظیم و مهم تلقی گردید . چرا که هجرت ، مبدأ پیروزی پیامبر در جهاد برای تبلیغ دین اسلام بود . یکی از حکمتهای راد مرد اسلام عمربن خطاب ، این بود که دستور داد ((هجرت )) به عنوان مبدأ تاریخ اسلام قرار داده شود و در این باره گفت : (( هجرت )) حق و باطل را از جدا کرد ، آن را مبدأ تاریخ قرار دهید ! )) .

از امور بسیار زیبایی که هجرت در تاریخ اسلام بدان اشاره می کند این است که هیچگاه از کسانی که از مکه به مدینه هجرت کرده اند ، به عنوان (( پناهنده )) از آنان یاد نکرده است . بلکه در کمال احترام و به عنوان فداکارانی که به نزد خداوند از ارزش خاصی برخوردارند نامبرده است و آنان را مورد تعریف و تمجید قرار داده است آنگونه که به تعریف از انصاری پرداخته است که با آغوش باز و دوستی و برادری کم نظیر به استقبال مهاجرین آمدند . خداوند متعال می فرماید :

*((و السابقون الا ولون من المهاجرین و الانصار و الذین اتبعوهم باحسان رضی الله عنهم و رضوا عنه ))* { التوبه : 100 }

(( پیشگامان نخستین مهاجران و انصار و کسانی که به نیکی ، روش آنان را در پیش گرفتند و راه ایشان را به خوبی پیمودند ، خداوند از آنان خوشنود است و ایشان هم از خداوند خوشنودند )) .

هجرت ، شیوه ی مصلحان و خیر خواهانی است که آن را گشایشی برای نشر و گسترش دعوت خود قرار می دهند . تاریخ از هجرت ابراهیم – علیه السلام – پدر پیامبران به ما خبر می دهد که به خاطر حفظ دینش بعد از آنکه فارس ها به مبارزه ی با او پرداختند و می خواستند او را بسوزانند ، از عراق به شام هجرت کردند . و همچنین تاریخ از هجرت موسی از مصر به همراه پیروانش به شام و هجرت عیسی از بیت اللحم به بیت المقدس به ما خبر می دهد .

به همین خاطر هجرت بزرگترین درس صبر و مشکلات و فداکاری و جانبازی در راه عقیده و هدف و ایمان به پیروزی به ما می آموزد .

هجرت و آثار طبیعی آن

هجرت علاوه بر آنچه که بیان داشتیم تأثیرات فراوان دیگری بر انسان مؤمن دارد ، از جمله بازگشت به سوی خداست . بازگشت به خدا به معنای پیروزی بر ماده به تمام خصوصیات و فریبندگی هایی که دارد . خداوند متعال راجع به حادثه مهم هجرت پیامبر (ص) می فرماید :

*((الا تنصروه فقد نصره الله اذ اخرجه الذین کفروا ثای اثنین اذ هما فی الغار اذ یقول لصاحبه لا تحزن ان الله معنا فانزل الله سکینته علیه و ایده بجنود لم تروها و جعل کلمة الذین کفروا السفلی و کلمة الله هی العلیا و الله عزیز حکیم ))* { التوبة : 40 }

(( اگر پیامبر را یاری نکنید ( خداوند او را یاری می کند همانگونه که قبلاً ) خداوند او را یاری کرد . بدانگاه که کافران او را ( از مکه ) بیرون کردند در حالی که ( دو نفر بیشتر نبودند ) و او دومین نفر بود ( و تنها یک نفر به همراه داشت که رفیق دلسوزش ابوبکر بود ) . هنگامی که آن دو در غار ( ثور جای گزیدند و در آن سه روز ماندگار ) شدند ( ابوبکر ترسید که از جانب قریش به جان پیامبر (ص) گزندی رسد ) در این اثنا پیامبر (ص) خطاب به رفیقش گفت : غم مخور ! خدا با ماست ( در این وقت بود که ) خداوند آرامش خود را بهره ی او ساخت ( و ابوبکر از این پرتو الطاف آرام گرفت ) و پیامبر را با سپاهانی ( از فرشتگان در همان زمان و همچنین بعدها در جنگ بدر و حنین ) یاری داد که شما آنان را نمی دیدید . سرانجام سخن کافران فرو کشید ( و شوکت و آیین آنان را از هم گسیخت ) و سخن الهی پیوسته بالا بوده است (و نور توحید  بر ظلمت کفر چیره شده است ) و خداوند با عزت و حکیم است )).

خداود متعال در این آیه اخراج پیامبرش  از سوی کافران و هجرت پنهانی او در دل شب به سوی شهری دیگر به خاطر دستیابی به آزادی دعوت به سوی الله و پرستش او به تصویر می کشاند و آن را در حال پیروزی می نامد که پیامبر (ص) همراه رفیق فداکار و مخلص خود ابوبکر در غار پنهان شده بودند و کافران در همه جا برای پیدا کردن ایشان به تلاش و تکاپو افتاده بودند تا آنان را پیدا نمایند و به قتل برسانند .

پس هجرت از نظر قرآن پیروزی است . چرا که فرار و روی آوری سریع به سوی خداست هر چند این روی آوری به مرگ بیانجامد . خداوند می فرماید :

**(( والذین هاجروا فی سبیل الله ثم قتلوا اوماتوا لیرزقنهم الله رزقاً حسناً و ان الله لهو خیر الرازقین ))** {الحج : 58 }  

*(( کسانی که در راه خدا هجرت کرده اند و سپس در میدان جنگ کشته شده اند و یا اینکه به مرگ طبیعی مرده اند ، خداوند خیر و  نعمت بسیار ارزنده و زیبایی را بدیشان عطا خواهد کرد . چرا که خداوند بهترین نعمت رسان و دهنده ی خیر و بخشش است )) .

مسلمانان مأمور به فرار و روی آوری به سوی خداوند هستند . خداود می فرماید :

**(( فقروا الی الله انی لکم منه نذیر مبین ))** { الذاریات : 50 }

*(( به سرعت به سوی خداوند روی آورید . قطعاً من از جانب او آشکارا اخطار کننده به شما هستم ))*

هجرت مؤمن به سوی خدا باعث پیدایش اطمینان و آرامش قلب و تأیید خداوند می شود و خداوند او را تحت عنایت و حفظ خود قرار می دهد . به همین جهت است که پیامبر (ص) به رفیق خود ابوبکر در حالی که خود را در غار پنهان کرده اند می فرماید : (( لا تحزن ان الله معنا )) { مناک مشو ! (تأیید و عنایت ) خداوند با ماست } .

هجرت مؤمن به سوی خدا دلیل اخلاص و محبت او نسبت به خداست و این اخلاص باعث دوری او از چیزهایی می شود که خداوند آنها را مورد نهی قرار داده است به همین خاطر است که پیامبر (ص) می فرماید : *(( المسلم من سلم المسلمون من لسانه و یده و المهاجر من هجر ما نهی الله عنه ))*     (( مسلمان کسی است که مسلمانان از زبان و دستش در امان باشند . مهاجر کسی است که از آنچه خداوند از آ« نهی کرده است ، دوری جوید ))

یکی دیگر از آثار هجرت ، پدید آمدن خلوص نیت برای خداست . هرگاه نیت خاص برای خدا باشد ، همه ی کار و امور به خیر و برکت تبدیل می شود و تمام اعمال به صورت هجرت در می آید . اما وقتی نیت برای خدا خالص نباشد ، کارها هر چند به صورت ظاهر خوب باشند ولی در پیشگاه خداوند پذیرفته نمی شوند . پیامبر (ص) می فرماید :

*(( انما الاعمال بالنیات و انما لکل امری ء ما نوی فمن کانت هجرته الی الله و رسوله فهجرته الی الله و روسوله و من کانت هجرته لدنیا یصیبها أو امراة یتزوجها فهجرته الی ما هاجر الیه ))*

(( ارزش همه ی اعمال به نیت آن بستگی دارد کسی که هجرتشمورد قبول خدا و رسول اوست . اما کسی که هجرتش به خاطر دستیابی به مال و امور دنیایی باشد یا اینکه به خاطر ازدواج با زنی باشد ، هجرتش به سوی خدا نیست بلکه به سوی چیزی است که به خاطر آن هجرت کرده است )) .

در این نقطه اسلام مخالف با کسانی است که می گویند : (( کارهای خوب را به خاطر مفید بودن آنها و رضایت وجدان باید انجام داد )) . چرا که کارهای خیر هنگامی که با نیت خالص برای خدا نباشد ، هوی و هوس آنها را به شر و فساد می کشاند . نیت خالص برای خدا یکی از مهمترین پایه هایی است که اسلام بر آنها بنا گردیده است . به خاطر آشکار ساختن اهمیت نیت است که پیامبر (ص) بعد از فتح مکه همان فتحی که اسلام به وسیله ی آن بر دشمنانش پیروز شد می فرماید : (( لا هجره بعد الفتح و لکن جهاد و نیة )) . (( با فتح مکه دیگر هجرت از مکه به مدینه دارای ثواب نیست و به جای آن جهاد در راه خدا و نیت خالص قرار داد .

-------------------------------------------

منبع :داستان پیامبران در قرآن

تألیف : دکتر عفیف عبدالفتاح طبّاره

مترجم : ابوبکر حسن زاده

انتشارات : نشر احسان 1378